Voor advocaten-stagiairs is de eedaflegging een plechtig moment. Voor beëdigd vertalers en tolken is ze gereduceerd tot een schriftelijke formaliteit. Het verschil roept vragen op.
Bij de start van het nieuwe gerechtelijke jaar zagen we opnieuw plechtige eedafleggingen van nieuwe advocaten-stagiairs. Een betekenisvol moment dat hun engagement tegenover Justitie en de samenleving en hun professionele verantwoordelijkheid onderstreept.
Voor beëdigd vertalers, tolken en vertalers-tolken ligt dat anders. Sinds de coronapandemie is hun eedaflegging in de praktijk herleid tot een schriftelijke formaliteit.
Dat is opmerkelijk. Artikel 555/14 van het Gerechtelijk Wetboek bepaalt nochtans dat zij hun eed afleggen in handen van de eerste voorzitter van het hof van beroep van hun rechtsgebied. De eed is bovendien geen vrijblijvende formaliteit: het is een wettelijke voorwaarde om als beëdigd vertaler, tolk of vertaler-tolk te mogen optreden. De wet voorziet bovendien in minstens vier eedafleggingen per jaar.
Sinds 2021 bestaat daarnaast de mogelijkheid om, als afwijking van de normale procedure, de eed schriftelijk af te leggen. Wat als noodoplossing werd ingevoerd, is sindsdien in de praktijk de norm geworden
Dat roept vragen op. Een plechtige eedaflegging is immers niet alleen symbolisch, maar heeft ook een maatschappelijke betekenis.
Voor zowat alle andere beroepsgroepen binnen Justitie bestaat er wél ruimte voor een plechtige eedaflegging: magistraten, referendarissen, parketjuristen, griffiers, gerechtsdeurwaarders, advocaten ... In een omzendbrief voor ambtenaren erkent ook de federale overheid het belang en de symbolische waarde van zo'n ceremonieel moment als bevestiging van de bijzondere verbintenis tegenover de overheid en de samenleving. De ceremonie draagt bovendien bij tot verbondenheid en het leggen van contacten en versterkt het groepsgevoel van een beroepscategorie.
Waarom zouden beëdigd vertalers en tolken daarvan worden uitgesloten?
Het gaat daarbij niet zozeer om behoefte aan de ceremonie op zich. Maar door hun eedaflegging af te doen als papierwerk, ontzegt de overheid deze professionals een vorm van erkenning voor hun verantwoordelijkheid en het belang van hun functie.
Beëdigd vertalers en tolken zijn geen randfenomeen binnen Justitie, maar een essentiële schakel in de toegang tot het recht. In onze diverse samenleving en ons land met drie proceduretalen zorgen zij ervoor dat rechtzoekenden die de proceduretaal niet of onvoldoende beheersen, daadwerkelijk aan een gerechtelijke procedure kunnen deelnemen. Hun opdracht vereist deskundigheid, onafhankelijkheid, nauwkeurigheid en integriteit.
Een vaak aangehaald argument is de praktische organisatie van plechtige eedafleggingen. Maar de massale eedafleggingen van december 2019, toen duizenden vertalers, tolken en gerechtsdeskundigen na een wetswijziging tegelijk hun eed moesten afleggen aan de vijf hoven van beroep, zijn al lang niet meer de realiteit. De instroom van nieuwe beëdigd vertalers en tolken is sindsdien beperkt.
Als Justitie van deze dienstverleners verwacht dat zij hun opdracht naar eer en geweten, nauwgezet en eerlijk vervullen, dan verdient ook het moment waarop zij die belofte afleggen de betekenis en waardigheid die daarbij horen. Net als andere actoren binnen Justitie die hun engagement persoonlijk en plechtig afleggen, in aanwezigheid van de rechterlijke overheid, maar ook van collega's en soms zelfs familie.
De wetgever vond in 2014 de eed belangrijk genoeg om hem wettelijk voor te schrijven voor nieuwe beëdigd vertalers en tolken. Is het dan ook geen tijd om de schriftelijke eedaflegging opnieuw te bekijken als wat ze oorspronkelijk was: een uitzondering wanneer een fysieke eedaflegging door overmacht niet mogelijk is?
Henri Boghe, beëdigd vertaler-tolk, bestuurder Translatica vof