Schriftelijke parlementaire vraag van volksvertegenwoordiger Stefaan Van Hecke aan minister van Justitie Annelies Verlinden over het Nationaal register van vertalers en tolken:
Het Nationaal Register van beëdigd vertalers, tolken en vertalers-tolken werd opgericht met de bedoeling de kwaliteit en toegankelijkheid van de dienstverlening te verzekeren. In de praktijk stoten kandidaten echter op structurele problemen die de werking van het systeem ernstig ondergraven. Zo bestaat er wel een wettelijke verplichting tot permanente vorming, maar ontbreekt tot op vandaag het koninklijk besluit dat de inhoud en modaliteiten daarvan vastlegt. Dit zorgt voor rechtsonzekerheid bij de betrokkenen. Daarnaast is er geen maximale termijn vastgelegd waarbinnen de FOD Justitie een beslissing moet nemen over een aanvraag tot opname in het register. In buurlanden, zoals Nederland, wordt een redelijke maximumtermijn gehanteerd. Tot slot rijst er kritiek op de samenstelling van de aanvaardingscommissie: hoewel de aanvaardingscommissie moet beoordelen of de nodige vakbekwaamheid aanwezig is, blijkt dat de leden van deze commissie vaak niet beschikken over praktijkervaring in het vertalen of tolken.
1. Waarom is het koninklijk besluit dat de modaliteiten van de verplichte permanente vorming moet vastleggen nog steeds niet gepubliceerd? Tegen wanneer voorziet u hierin duidelijkheid?
2. Overweegt u een wettelijke of reglementaire termijn te voorzien waarbinnen de FOD Justitie verplicht is te beslissen over aanvragen tot opname in het Nationaal Register?
3. Op welke manier wordt vandaag gewaarborgd dat de aanvaardingscommissie effectief beschikt over praktijkexpertise in het tolken en vertalen, conform de geest van de wet?
4. Welke stappen zult u zetten om de werking van het Nationaal Register transparanter, efficiënter en aantrekkelijker te maken voor kandidaat-vertalers en tolken?
Antwoord op de schriftelijke parlementaire vraag nr. 56-2-000509 van mijnheer de volksvertegenwoordiger Stefaan VAN HECKE van 03/10/2025, betreffende het Nationaal register van vertalers en tolken:
1. Het is juist dat het koninklijk besluit betreffende de permanente vorming nog niet is gepubliceerd.
We hopen het zo snel mogelijk te kunnen publiceren.
De tekst is opgesteld en werd reeds een eerste keer voor advies voorgelegd aan de Raad van State.
Alvorens advies te verstrekken, wil de Raad van State echter het advies van de Gegevensbeschermingsautoriteit. Dat verzoek werd bezorgd door de dienst Informatiebeheer en Gegevensbescherming van de FOD Justitie. We wachten momenteel nog steeds op dat advies. Zodra we het ontvangen hebben, zal het ontwerp van koninklijk besluit opnieuw worden voorgelegd aan de Raad van State.
We zijn ons er terdege van bewust dat deze situatie een zekere ongerustheid teweegbrengt bij sommige beëdigd vertalers en/of tolken, die - in tegenstelling tot gerechtsdeskundigen, die meer vertrouwd zijn met het concept van permanente vorming - nog niet goed weten hoe en waarmee ze moeten bewijzen wat ze hebben gedaan om hun taalkundige competenties en/of hun kennis van de gerechtelijke werking te verbeteren.
Het feit dat het koninklijk besluit nog niet is gepubliceerd, heeft de administratie er echter niet van weerhouden hierover te communiceren met de betrokken beroepsverenigingen en prestatieverleners.
De verplichting om permanente vormingen te volgen is overigens niet nieuw en is nu al opgenomen in artikel 22 van de deontologische code van de beëdigd vertalers, tolken en vertalers-tolken, waarin het volgende is vermeld:
"De tolk, vertaler of vertaler-tolk verbindt zich ertoe zich voortdurend bij te scholen, zowel op gebied van zijn bedrevenheid in het vertalen en/of tolken, als van zijn begrip van de (technische en juridische) procedures en technische woordenschat die hij bij de uitoefening van zijn opdracht nodig kan hebben. Hij brengt de FOD Justitie jaarlijks op de hoogte van de gevolgde opleidingen."
Los van die deontologische verplichting, zal het koninklijk besluit betreffende de permanente vorming ongetwijfeld een referentiekader vormen voor wat het vereiste aantal uren vorming betreft. Het zal echter geen exhaustieve lijst bevatten van de vormingen die worden erkend. Net als gerechtsdeskundigen zullen beëdigd vertalers en tolken aan de aanvaardingscommissie de relevantie van de gevolgde permanente vormingen moeten aantonen voor hun functie.
In geval van problemen houdt de aanvaardingscommissie uiteraard rekening met de datum van publicatie van het koninklijk besluit bij de beoordeling van de naleving van die verplichting.
2. De wet heeft een termijn vastgesteld voor de verlenging van de opname in het register, maar niet voor de eerste opname. Dat komt doordat de eerste opname complexer is.
Het komt ons voor dat het bepalen van een deadline voor de eerste opname contraproductief zou zijn en de procedure zou verzwaren, zowel voor de administratie als voor de beëdigd vertalers en/of tolken zelf. In veel gevallen worden de wettelijk vereiste bewijzen van kennis niet of in onvoldoende mate verstrekt door de kandidaat beëdigd vertalers en/of tolken. Dat betekent dat de aanvaardingscommissie regelmatig om aanvullende informatie moet verzoeken en dat het dossier tijdens een of meer latere zittingen opnieuw moet worden onderzocht.
Het vaststellen van een behandelingstermijn in dit stadium zou er waarschijnlijk toe leiden dat de commissie ertoe genoodzaakt is enkel op basis van de beschikbare informatie een advies te verstrekken, met het risico dat ze een negatief advies moet uitbrengen. Het zou dan kunnen dat de minister een ongunstige beslissing moet nemen, waardoor de betrokken vertaler of tolk een nieuwe aanvraag tot opname moet indienen, met de kosten die daarmee gepaard kunnen gaan.
3. De huidige samenstelling van de aanvaardingscommissie is in overeenstemming met de voorschriften van de wet. De lijst van niet-permanente leden die gemachtigd zijn om erin te zetelen werd vastgesteld bij ministerieel besluit. Ze zijn aangewezen op basis van hun expertisedomein of hun competenties op het gebied van vertalen en tolken. De meeste niet-permanente leden van de aanvaardingscommissie voor beëdigd vertalers, tolken en vertalers-tolken behoren tot het docentenkorps van de faculteiten waar professionele vertalers en tolken worden opgeleid. Het lijkt ons dus weinig aannemelijk dat die personen niet over voldoende competenties en kennis beschikken om de commissie te begeleiden bij het valideren van de taalkundige competenties en werkwijzen die nodig zijn voor beëdigde vertalingen en/of vertolkingen.
We begrijpen zeer goed dat de adviezen van de aanvaardingscommissie onbevredigend kunnen zijn voor sommige vertalers en tolken van wie taalkundige competenties op het vlak van vertalen en/of tolken niet worden gevalideerd. Die weigeringen zijn geen teken dat de commissie haar werk niet goed doet, maar eerder dat ze haar rol vervult. Tot op heden zijn er overigens zeer weinig beslissingen van de minister of zijn gemachtigde ambtenaar door de Raad van State verbroken.
4. De verschillende door de wet aangebrachte wetswijzigingen en het feit dat het register regelmatig onderbemand is, hebben geleid tot een bottleneck in de behandeling van de dossiers bij de overgang van het voorlopige naar het definitieve register.
Er werden wetgevende aanpassingen doorgevoerd om ervoor te zorgen dat die bottleneck geen nadeel berokkent aan de personen die zijn gevalideerd in het voorlopige register en wachten op de opname in het definitieve register. Wie is opgenomen in het voorlopige register en voldoet aan de voorwaarden voor opname in het definitieve register mag als beëdigd vertaler en/of tolk blijven optreden gedurende de tijd die nodig is om zijn dossier te behandelen.
De dienst Nationaal Register heeft daarover regelmatig gecommuniceerd en stelt alles in het werk om ervoor te zorgen dat de achterstand zo snel mogelijk wordt weggewerkt.
Los van die situatie worden er regelmatig vergaderingen georganiseerd met de beroepsverenigingen van beëdigd vertalers en tolken. De dienst tracht zoveel mogelijk aan hun verzoeken te voldoen, vooral als het gaat om het ontmoeten van hun leden en het beantwoorden van hun vragen.
Men hoeft overigens geen lid te zijn van een beroepsvereniging om algemene informatie te verkrijgen of te informeren naar de stand van zaken van zijn dossier. De personeelsleden van het register staan klaar om informatie en antwoorden te verstrekken aan iedereen die inlichtingen wenst over de werking van het register of over de specifieke behandeling van zijn dossier, zowel via e-mail, telefonisch als zelfs op afspraak.
Bron: website Belgische Kamer van volksvertegenwoordigers